خانم ها قبل از باردار شدن حتما تست تورچ دهند!

بسیاری از عفونت‌ها در افراد عادی که ممکن است به سادگی از کنارشان بگذریم، در خانم‌های باردار به تشخیص به‌موقع و درمان نیاز دارند چراکه انتقال آنها به جنین می‌تواند او را در معرض ابتلا به انواع نارسایی‌ها و ناهنجاری‌ها یا حتی مرگ قرار دهد. نشانگان تورچ که این هفته با آن آشنا می‌شوید، معروف‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نشانگانی است که می‌تواند برای مادر و جنین دردسر‌ساز شود. تورچ یک بیماری نیست.

درواقع این کلمه از به هم چسباندن حروف T، O، R، C، H ایجاد‌شده است. هر کدام از این حروف نشانه یک بیماری خطرساز در دوران بارداری هستند؛ T: توکسوپلاسموز/ O : دیگر عفونت‌ها مثل بیماری‌های سفیلیس و ایدز/ R: سرخجه/ C: سایتومگالوویروس/ H: هرپس‌سیمپلکس. همه این عوامل می‌توانند باعث سقط خودبه‌خودی یا نقص در جنین شوند اما علائمی که به‌طور مشابه در نوزادان ایجاد می‌کنند عبارتند از: تب، اشکال در غذا خوردن، نقاط خونریزی‌دهنده زیرپوستی، راش‌های پوستی قرمزرنگ، بزرگ شدن کبد و طحال، زردی پوست و زردی ملتحمه چشم، مشکلات شنوایی و چشمی، اما با توجه به اینکه نوع عفونت چه باشد و جنین را در چه مرحله‌ای از بارداری متاثر کرده باشد، هر کدام از این عفونت‌ها می‌توانند مشکلات دیگری نیز برای نوزاد ایجاد کنند. در ادامه شما را با تک‌تک اجزای این نشانگان آشنا می‌کنیم.

توکسوپلاسموز
توکسوپلاسما گوندی یک‌ عفونت‌ تک‌سلولی است‌ که‌ در انسان‌ها و بسیاری‌ از گونه‌های‌ پستانداران‌ و پرندگان‌ ایجاد می‌شود و عامل بیماری توکسوپلاسموز است و انواعی‌ دارد؛ توکسوپلاسموز مادرزادی‌ (که از مادر دچار عفونت‌ به‌ فرزند‌ متولد نشده‌اش‌ منتقل‌ می‌شود)، توکسوپلاسموز چشمی‌ (که‌ باز هم معمولا حاصل‌ توکسوپلاسموز مادرزادی‌ است‌ ولی‌ علائم‌ آن ممکن‌ است‌ در 40-20 سالگی‌ ایجاد شوند)، توکسوپلاسموز حاد در فرد سالم‌ و توکسوپلاسموز حاد در فرد دچار نقص‌ ایمنی‌ (که در افراد مبتلا به‌ ایدز یا سرطان‌ یا افرادی‌ که‌ داروهای‌ سرکوبگر سیستم ایمنی‌ مصرف‌ می‌کنند، بروز می‌کند.)این عفونت انگلی از ۲ راه وارد بدن انسان می‌شود؛ خوردن گوشت خام و نیمه‌پخته که آلوده به انگل است و تماس با مدفوع آلوده گربه.

اگر خانمی قبل از بارداری یک بار به این انگل مبتلا‌شده باشد، در برابر آن ایمنی پیدا می‌کند. پس در صورتی که فاصله عفونت حاد تا شروع بارداری 9-6 ماه باشد، خطری برای جنین وجود ندارد یا در صورتی که در بارداری قبل دچار عفونت‌شده و احیانا جنین سقط شده، در بارداری بعدی خطری برای جنین وجود ندارد اما اگر مادری حین بارداری یا 6 ماه قبل از بارداری، مبتلا شود، مشخصا بدنش ایمن نبوده و احتمال مبتلا شدن جنین وجود خواهدداشت. البته ابتلای جنین، به سن بارداری مادر هم بستگی دارد. اگر سن جنین پایین‌ باشد، شدت ابتلا در جنین بیشتر است و عوارض آن شدید‌تر و بیشتر باعث سقط می‌شود. در 3 ماه سوم، شدت بیماری در نوزاد کمتر یا دیررس است. در این صورت معمولا نوزاد در زمان تولد بدون علامت است و علائم چشمی سال‌ها بعد ظاهر می‌شود.

• تشخیص: متاسفانه مادری که حین بارداری به ویروس مبتلا می‌شود، معمولا علائم خاصی ندارد و فقط علائم غیر‌اختصاصی مثل خستگی، درد عضلانی، احساس ضعف و… را تجربه می‌کند که در بارداری درحالت عادی هم دور از انتظار نیستند. به همین علت است که گاهی تشخیص با تاخیر انجام می‌گیرد و هنگام تشخیص ممکن است آثاری مثل عوارض چشمی یا جمع شدن آب در مغز و بزرگ شدن اندازه سر و عوارض عصبی جنین را متاثر کرده باشد. اولین آزمایش، بررسی آنتی‌بادی IgG ضدتوکسوپلاسما در فرد است که اگر منفی باشد، بهتر است 3 هفته بعد یکبار دیگر تکرار شود و اگر باز هم منفی بود، فرد غیرمبتلا تلقی می‌شود. در صورت مثبت بودن IgG، اندازه‌گیری IgM و با فاصله زمانی 3 هفته توصیه می‌شود. درصورتی که میزان IgM افزایش قابل‌توجهی نشان دهد، فرد دچار عفونت حاد است و باید اقدامات درمانی هرچه سریع‌تر انجام گیرد.

• پیشگیری:توصیه می‌شود از 6 ماه قبل از بارداری و حین بارداری، گوشت خام و نیمه‌پخته مصرف نکنید و گوشت با درجه حرارت معمولی پخته شود. میوه‌ها و سبزی‌ها را قبل از خوردن کاملا بشویید. بهتر است پوست میوه را قبل از خوردن بگیرید. اگر گربه دارید از دستکش برای تمیز کردنش استفاده کنید و گوشت خام به حیوان ندهید. ‌‌در نهایت اگر گوشت خام را برای شستشو در ظرفی می‌گذارید، ظرف را بعدا خوب بشویید تا عامل عفونت در آن ماندگار نشود. توجه داشته باشید یخ زدن گوشت، انگل را از بین نمی‌برد. اگر باغبانی می‌کنید، هنگام کار از دستکش استفاده کنید و بعد از آن شستشوی دست‌ها را فراموش نکنید. با گربه‌هایی که بیرون از منزل زندگی می‌کنند، تماس نداشته باشید.

سیاتومگالوویروس
سایتومگالوویروس (CMV)، یک عضو گروه هرپس‌ویروس و شایع‌ترین علت عفونت ویروسی مادرزادی است و پس از عفونت اولیه برای تمام عمر در بدن میزبان باقی می‌ماند و ممکن است بارها باعث عفونت مجدد شود. عفونت مجدد ممکن است نشانگر فعالیت مجدد ویروس نهفته یا عفونت مجدد با یک نوع متفاوت باشد. عفونت CMV در یک فرد دارای سیستم ایمنی طبیعی بدون علامت است و معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند ولی عفونت مادر طی بارداری می‌تواند باعث عوارض جدی و دائمی و غیر‌قابل‌درمان در جنین شود. حتی در یک خانم باردار دارای آنتی‌بادی علیه CMV، جنین از طریق عبور داخل رحمی در معرض ابتلا به عفونت قرار دارد و حتی نوزاد در اثر CMV موجود در شیر مادر ممکن است به این عفونت مبتلا شود. پس مساله بسیار مهم این است که وجود آنتی‌بادی دال بر وجود ایمنی نیست و این موضوع برای پزشک تنها به معنی عفونت قبلی مادر است.

• سرایت: از جمله راه‌های انتقال سیتومگالوویروس تماس جنسی، شیردهی و تماس نزدیک بچه‌ها و بالغان در مهدکودک‌ها را می‌توان نام برد. اگر فرزند دیگرتان مهدکودکی است باید بیشتر مراقب خودتان باشید زیرا انتقال ویروس در مهدکودک‌ها بسیار شایع است. به همین علت مادرانی که فرزند مهدکودکی دارند یا کارمندان مبتلانشده مهدکودک، در صورت بارداری احتمال مثبت شدن تیتر آنتی‌بادی‌شان بیشتر است. ترشحات موجود در واژن طی زایمان نیز ممکن است. پس از زایمان نیز عفونت می‌تواند از طریق شیر مادر یا تماس مستقیم شخص به شخص ایجاد شود.

• علایم: بدترین زمان از نظر وقوع ناهنجاری‌های مادرزادی 3ماهه اول است. نوزادانی‌که اوایل بارداری مبتلا می‌شوند، ممکن است این علائم را بروز دهند؛ میکروسفالی (کوچک شدن غیر‌طبیعی سر) و کلسیفیکاسیون‌های داخل جمجمه‌ای (رسوب کلسیم داخل جمجمه) ولی علائم نوزادانی‌که دیرتر مبتلا می‌شوند، متفاوت است که عبارتند از: هپاتیت، ذات‌الریه و کاهش پلاکت‌های خون.